Toegankelijkheidsproblemen zijn ontwerpproblemen?

31 oktober 2019

Op dinsdag 29 oktober jl. organiseerde de Slinger Utrecht een Smart City ontbijtsessie over toegankelijkheid en inclusiviteit in de Kookschool van de NS te Utrecht.

NS treinen moeten toegankelijk zijn voor iedereen

Dagvoorzitter Wietse Walinga geeft in zijn inleiding aan dat altijd wordt ontwikkeld voor de gemiddelde mens. Smart City is een inclusieve stad, die toegankelijk is voor iedereen. Marthe Vlaskamp, programmamanager toegankelijkheid van de NS, geeft in een presentatie aan wat de NS doet om de toegankelijkheid te verbeteren voor mensen met een beperking. Er wordt toegewerkt naar een toegankelijke treinreis voor iedereen. De NS heeft maar liefst 2 miljoen klanten per dag. De visie van de NS is gemakkelijk en toegankelijk te zijn voor iedereen, gelijkwaardig reizen aan te bieden en toegankelijk te ontwerpen. Dit gebeurt realistisch en stap-voor-stap. De NS werkt samen met belangenorganisaties, bijv. voor het ontwerpen van nieuwe kaartautomaten met audiovoorziening. De transitieperiode voor toegankelijk reizen is lang, nieuwe toegankelijke intercity's zullen pas in 2027 gaan rijden. Tot die tijd worden aanpassingen gedaan in bestaand materieel. Er komen steeds meer toegankelijke sprinters, die in 2024 allemaal rolstoel toegankelijke toiletten en 10% priority seats hebben. Op 143 stations is er NS reisassistentie, die de komende 4 jaar wordt uitgerold op alle stations en die jaarlijks 130.000 keer wordt gebruikt. Ook de NS app biedt een optie om tot 1 uur voor vertrek reisassistentie te reserveren.

ProRail 'Design it for all'

Voor de toegankelijkheid op de stations werkt de NS intensief samen met ProRail, waar programmamanager toegankelijkheid Bram 't Mannetje verantwoordelijk voor is. Bram geeft aan dat de 52 grotere stations steeds beter worden beoordeeld, beter dan de kleine stations. Onder het motto 'Design it for all' bestaat de bewegwijzering bijvoorbeeld naast tekst ook steeds meer uit herkenbare iconen voor laag geletterden. Het programma voor inclusieve stations loopt in opdracht van het ministerie sinds 2008 en hiermee zijn kosten gemoeid van ruim een half miljard euro. De ambitie is dat alle bestaande stations in 2030 toegankelijk zijn. Er zijn momenteel 12 drempelvrije stations en per jaar komen er 16 bij. Op 270 stations zijn de perronhoogtes nu aangepast. Er worden maatregelen genomen voor visueel beperkten d.m.v. auditieve signalen, aanpassing van de verlichting, geleidelijnen, braille bij de trap en lift en het aanbrengen van contrast bij de perronrand en op glas. De hoofdprincipes bij het toegankelijk maken van de stations zijn eenduidig, eenvoudig en veilig. Innovaties worden ook opgepakt, o.a. met de ontwikkeling van een voelbare plattegrond en een oversteeklijn voor spoorwegovergangen.

Toegankelijkheid is je welkom voelen

Aansluitend op de 2 presentaties van de NS en ProRail vertelt Marc de Hond, bekend theatermaker & presentator, over zijn eigen ervaringen met toegankelijkheid als rolstoelgebruiker. Hij voelt zich welkom in een restaurant dat een oprijplaat met goede lengte bij de ingang heeft en een invalidentoilet, bij een hotel dat een rolstoel toegankelijke kamer en douche heeft, op locaties met een brede gehandicapten parkeerplaats. "Het is voor mensen met een beperking fijn om er buitenshuis niet constant mee geconfronteerd te moeten worden, dat word je in je eigen omgeving al de hele tijd". De Efteling, waar Marc sinds 2 jaar toegankelijkheidsadviseur voor is, biedt van elke attractie informatie hoe toegankelijk deze is. Alle medewerkers in het park zijn ingesteld op rolstoelgebruikers. Daar voel je je welkom. Volgens het VN-verdrag voor mensen met een beperking moet elk bedrijf toegankelijk zijn. Hierop vindt geen controle plaats, maar gehandicapten kunnen wel misstanden melden bij het College voor de Rechten van de Mens. Marc noemt een paar voorbeelden van je niet welkom voelen. Zo is er een Nederlandse luchtvaartmaatschappij die geen gangpad rolstoeltje aan boord heeft. Omdat het vliegpersoneel geen passagiers mag tillen, moet de gehandicapte medepassagiers vragen om hem/haar op het toilet te helpen. Denigrerend en mensonwaardig. Ook was er een vakantiepark dat maar 1 aangepaste boerderij had, maar waarvoor wel voor een bezetting van 8 personen afgerekend moest worden bij een bezetting van slechts 2 personen. Marc spande hiertegen een rechtszaak aan en won deze. Nederland heeft een achterstand met het toegankelijk maken t.o.v. landen zoals de USA. De beeldvorming van mensen met een beperking is ook nog vaak dat zij achter de geraniums zitten en niet een actief of zelfstandig leven kunnen leiden.

Toegankelijkheidsproblemen zijn ontwerpproblemen

Aan het eind van de bijeenkomst wordt een paneldiscussie gevoerd met als belangrijkste conclusie dat toegankelijkheid een belangrijk en veelomvattend proces is, dat we er nog lang niet zijn maar procesmatig wel goed bezig zijn. Toegankelijksproblemen zijn ontwerpproblemen. Het devies is dan ook om tijdig de verschillende doelgroepen te betrekken bij het ontwikkelen voor toegankelijkheid. Ook wordt een pleidooi gehouden om drempels op te lossen voor mensen met cognitieve beperkingen. De gemeente Utrecht is o.a. bezig de app 'hoge nood' te ontwikkelen zodat de toiletten in de stad zichtbaar zijn, ook de rolstoel toegankelijke toiletten. Als je het voor mensen met een beperking toegankelijk maakt, maak je het voor de andere mensen vaak ook toegankelijker.