Schuttersputjes en cyberspace

De Slinger Utrecht organiseert een bijeenkomst over cyberwarfare, hacking, desinformatie in cyberspace. En heel actueel: desinformatie en de aankomende Amerikaanse presidentverkiezingen.

Schuttersputjes en cyberspace: werelden van verschil. Tastbaar zweet versus het online domein. Toch zijn ze met elkaar verbonden, want in de toekomst opereert de krijgsmacht zowel op het fysieke als het niet-fysieke - lees digitale - front. Brigadegeneraal Paul Ducheine bereidt de krijgsmacht daar op voor, als Nederlands eerste hoogleraar cyberoperaties.

De genist Ducheine bekleedt naast een civiele ook een militaire leerstoel op het 'operatiegebied' cyberspace. Aan de Universiteit van Amsterdam is hij hoogleraar 'Military Law of Cyber Operations & Cyber Security'. Aan de Faculteit Militaire Wetenschappen van de Nederlandse Defensie Academie doceert de kersverse generaal cyberoperaties.

Het Ministerie van defensie is verantwoordelijk voor onze territoriale veiligheid die onze fysieke, economische, ecologische veiligheid moet beschermen. Deze territoriale veiligheid staat of valt bij de digitale veiligheid in onze samenleving. Paul Ducheine komt ons vertellen hoe het Ministerie van Defensie daaraan werkt.

Wanneer

dinsdag 6 oktober 2020, 16.00 - 18.15

Waar

De Vrije Wolf - De LiK, Wolvenplein 27, 3512 CK Utrecht

Programma

  • 16.00 - 16.30: Ontvangst
  • 16.30 - 17.15: "Cyberoperaties en vitale belangen", door professor dr. Paul Ducheine, hoogleraar Cyberoperaties en brigade-generaal van de Militair Juridische Dienst
  • 17.15 - 18.15: Bitterbalborrel

Het strijdtoneel van de 21ste eeuw verschuift meer en meer naar cyber. Cyberwarfare en cybersecurity staan centraal in de nieuwe generatie sociaalpolitieke, economische en militaire uitdagingen. Bijvoorbeeld fake news als hedendaagse vorm van propaganda en het darkweb als anonieme marktplaats voor wapens, staatsgeheimen en verkiezingsbeïnvloeding. Anonieme DDoS-aanvallen die de infrastructuur van banken, belastingdienst en overheid platleggen, en ransomware als gijzelnemer van de Rotterdamse haven, ziekenhuizen en universiteiten wereldwijd.

Het Ministerie van defensie is verantwoordelijk voor onze territoriale veiligheid die onze fysieke, economische, ecologische veiligheid moet beschermen. Deze territoriale veiligheid staat of valt bij de digitale veiligheid in onze samenleving. Paul Ducheine komt ons vertellen hoe het Ministerie van Defensie daaraan werkt.

Interviews met professor dr. Paul Ducheine, hoogleraar Cyberoperaties en brigade-generaal van de Militair Juridische Dienst

Digitale oorlogsvoering

Hoe ver kun je gaan in digitale oorlogsvoering? Met een druk op de knop kun je hele samenlevingen ontwrichten.

,,In het oorlogsrecht geldt dat je alleen 'militaire doelwitten' mag aanvallen. Als je besluit dat doelwit aan te vallen moet je je vervolgens afvragen wat de nevenschade is. Om een voorbeeld te noemen: door in te breken op het softwaresysteem lukt het de brandstoftoevoer van een militair vliegveld af te sluiten, maar daarmee tref je misschien ook de civiele luchtvaart. Dat gevolg moet je meewegen in je beslissing. Ontstaat er nevenschade, hoeveel nevenschade ontstaat er, kan ik het beperken en als ik daartoe maatregelen heb genomen: is die nevenschade niet excessief ten opzichte van het voordeel dat ik denk te behalen? Als voorbereiding op elke aanval, ook digitaal, moet je die trits vragen doorlopen. Daar is geen wiskundeboek of rekenmachine voor. Om terug te komen op de vraag: je kunt dus inderdaad veel lamleggen maar disproportionele aanvallen zijn verboden. Dat wil niet zeggen dat er bij digitale oorlogsvoering nooit nevenschade zal ontstaan."

Hackers, ook bij ons

Digitale oorlog, zet defensie hackers in?

"Ja, zowel bij het Defensie Cyber Commando, maar ook andere onderdelen die digitale operaties uitvoeren zoals inlichtingendienst MIVD en de Koninklijke Marechaussee hebben operators in dienst. De één heeft als doelstelling hacken in een militaire missie, de ander moet hackers ontdekken die onze systemen aanvallen. Die hackers worden geworven binnen Defensie. Daarnaast is momenteel een grote zoekslag gaande naar reservisten: burgers die je als militair kunt inschakelen wanneer de situatie daar om vraagt. Voor een aantal dagen of weken per jaar zetten ze hun kennis in als een piekbelasting of specifieke opdracht zich voordoet bij Defensie."

Natuurlijk wordt er gespioneerd

De aanhouding van de hackende Russen in Den Haag was voor velen een eyeopener.

"Een eyeopener? Natuurlijk wordt hier gespioneerd! En natuurlijk spioneren wij ook elders, dat is namelijk de opdracht van de inlichtingendiensten wereldwijd. Vanuit die hoofdkwartieren kun je digitaal steeds meer informatie vergaren. Door informatisering en digitalisering van de samenleving hoef je daar waar een verbinding ligt in theorie de deur niet meer uit. Voor sommige activiteiten zul je nog steeds in de buurt moeten komen, zoals hier wellicht het geval is geweest."

Desinformatie

Hoe ziet u de toekomst in uw vakgebied?

"We keken tot nu toe veel naar 'harde' digitale operaties met behulp van hacken. De 'zachte' operaties komen steeds meer in beeld. Wij hebben last van desinformatiecampagnes, de Russen staan er om bekend. Als je het idee overneemt dat je met dit soort campagnes mensen kunt beïnvloeden in hun manier van denken, dan zou je dat ook in een missiegebied kunnen toepassen. Je legt de bevolking uit waarom het goed is dat zij zich aan de kant van de lokale overheid of internationale troepenmacht scharen, dat ze stoppen met kwalijke activiteiten. Dat je de misstanden van terreurgroepen in beeld brengt. Je kunt allerlei legitieme ideeën bedenken waarbij het digitale domein alleen maar het medium is om dat over te brengen." (uit AD.nl)

Vijfde dimensie

Cyberspace, vrij vertaald de virtuele wereld van computers, is een potentieel strijdtoneel, legt Ducheine uit. "Na land, water, lucht en ruimte is de informatie die hieruit voortkomt de vijfde dimensie van militair optreden. Alles bij elkaar verschaft cyberspace digitaal toegang tot inlichtingen, wat enorme kansen biedt."

Zo kunnen het weer, de terreinomstandigheden of de aanwezigheid van vijandelijke troepen een streep halen door de inzet van bijvoorbeeld grondtroepen, artillerie of het luchtwapen, legt Ducheine uit. "Maar je hóeft strijdkrachten niet per sé 'fysiek' aan te vallen. Je kunt ook informatiebronnen verstoren, informatie onthouden of die verdraaien. Ook zó kun je je doel bereiken."

Een voorbeeld daarvan is operatie Orchard. Israëlische gevechtstoestellen vernietigden in 2007 een nucleaire installatie in Syrië. Dat gebeurde nadat de Syrische luchtverdediging was lamgelegd door een cyberaanval. "Maar de toegang tot digitale netwerken creëert ook afhankelijkheid", benadrukt 'cyberprofessor' Ducheine. "En dat maakt je weer kwetsbaar, waardoor je je digitale domein moet beschermen."

"Een cyberoperatie vindt pas plaats ná een politiek besluit"

Verboden terrein

Volgens Ducheine bestaan over het fenomeen cyberoperaties bij het brede publiek "misverstanden van jewelste". "Veel is nog onbekend. Zo denken sommige mensen dat we cyberoperaties te pas en te onpas kunnen uitvoeren. Dat we dat heel vaak doen én dat we dan alles aanvallen wat we kunnen aanvallen."

Als voorbeelden noemt hij het elektriciteitsnet, waterzuiveringsinstallaties, verkeerslichten: allemaal civiele infrastructuur en volgens het oorlogsrecht verboden gebied voor strijdkrachten. "Een civiel object mag niet worden aangevallen. De krijgsmacht hanteert bij cyberoperaties dezelfde regels als bij normale inzet. En is daarin net zo restrictief. Ook een cyberoperatie vindt pas plaats ná een politiek besluit", vertelt Ducheine.

Een boeiend vakgebied, stelt Ducheine. "Het draait om feiten, hun juridische betekenis, politieke besluitvorming en de actie die overheidsdiensten als politie en krijgsmacht daarop nemen. Die wisselwerking wil ik overbrengen op de officieren die wij opleiden."

Locatie

De Vrije Wolf - De LiK
Wolvenplein 27
3512 CK Utrecht

Reservering

Er kunnen geen reserveringen meer worden geplaatst.